Gepost door: Voestermans and Verheggen | 15 juli, 2015

Nogmaals: exit cultuur

In “Wat de euro niet kan kan de roepie wel” (De Volkskrant 14 juli) vraagt Peter de Waard zich af waarom cultuurverschillen in India geen problemen met hun munt geven en in Europa wel. Hij haalt de voorspelling uit 2001 aan van Arjo Klamer dat de euro binnen tien jaar aan cultuurverschillen ten onder zou gaan. Welnu, dat is tot op heden niet gebeurd.

Peter de Waard heeft een punt. Al dat geklaag over verschillen tussen noord en zuid Europa en daar de ellende met de euro aan ophangen, wordt met één blik op het bijgeleverde kaartje afgestraft: landen als India en Canada die de grootste culturele diversiteit kennen, hebben geen problemen met hun munt. Wat is hier aan de hand? Het antwoord is even eenvoudig als moeilijk te verteren voor wie gewend is een tamelijk oudbakken negentiende-eeuwse cultuurtheorie van stal te halen die niet is geüpdate. Dat is de theorie waarin cultuur als een bovenindividuele, superorganische entiteit oorzakelijke krachten krijgt toebedeeld. Dat idee is zeer hardnekkig. Het hangt samen met wetenschappen die nog niet de wending naar een gedragswetenschappelijke kijk op cultuur hebben gemaakt. Daarin is cultuur een eindproduct in de gedragsproductie en niet iets dat ter verklaring aan het begin staat. Het voorop stellen van cultuur in de verklaringsketen verziekt al jaren de discussie over multiculturaliteit, verschillen tussen landen, problemen met gevestigden en nieuwkomers etc. Tal van populistische aanhangers van dit model roepen steeds weer dat bijvoorbeeld Marokkanen en Turken, of Grieken en Spanjaarden in een zo andere cultuur leven dat het veel beter is dat ze vertrekken. Of uit Nederland of uit de Euro. Onzin. We weten intussen beter. Als mensen verschillen en bijvoorbeeld toleranter zijn voor corruptie, liever lui zijn dan moe, niet op tijd komen voor een afspraak, werken tot dat waaraan behoefte is bereikt is, een stevige of juist zwakkere arbeidsmoraal hebben, dan ligt dat nooit aan ‘de cultuur van….’

Exit simplistische opvattingen van cultuur als causale variabele. Cultuur doet niks. Zelfs als beschrijvende term wordt cultuur vaak gebruikt als excuus voor lokale gebruiken waar een duidelijk definieerbare groep privileges aan ontleent die verder niet toegestaan worden aan bijvoorbeeld vrouwen. Denk bijv. aan alles wat met eer te maken heeft. Intussen zie je op TV vaak eenvoudige mensen hun gedrag verdedigen met een beroep op ‘hun cultuur’, als waren het antropologen die de gebruiken bestudeerd hebben en uit de verbreiding van bepaalde gedragingen de culturele wortels hebben afgeleid.
Zo deed men dat in de 19e eeuw in het kielzog van de kolonisatie. Inderdaad, de invoering van een bepaalde arbeidsmoraal werd bijvoorbeeld vaak verdedigd door te wijzen op het gebrek eraan bij de inlanders, die immers een heel andere ‘cultuur’ erop na hielden. Op die manier kon de autochtone bewoner gedwongen worden te werken zodat de overheerser verder de baas kon spelen en er de vruchten van kon plukken. Cultuur als verlossingsleer noemde Christopher Herbert dat in zijn boek ‘Culture and Anomie’. Daarin ontmaskert hij dit gebruik van cultuur als een poging de christelijke bekeringsijver geseculariseerd door te zetten en mensen met de invoering van de westerse cultuur te verlossen.
Als in Friesland of Drenthe sommige mensen op de dorpen blijven wonen en stadse manieren verafschuwen, de jeugd daardoor niet gewend is hoger te grijpen bij het volgen van een opleiding, maar intussen toch van de drank en de drugs wil proeven om door te kunnen gaan voor minder ‘plattelands’, ligt dat niet aan de Friese of Drenthse cultuur. Hetzelfde geldt voor eerwraak, besnijdenis, maar ook voor de vermeende ‘luiheid’ van de Grieken (die dat uiteraard helemaal niet zijn als het precies wordt uitgezocht).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: