Gepost door: Voestermans & Verheggen | 3 januari, 2017

De onzinnige terugkeer naar geopolitiek

In ons boek Culture as Embodiment kritiseren wij de politieke analyses die zich baseren op geopolitiek en niet op de globalisering van gedrag, niet op wat mensen verwachten van de verbreiding van het wereldwijde succes van de leefstijl die zijn eerste vorm kreeg in de westerse wereld. Globalisering van gedrag is de verspreiding van gedragsvormen die samenhangen met het beschikbaar komen van onmisbare materiele genoegens, gemakken en diensten. Deze zijn het gevolg van veranderingen in levensstijl die in gang zijn gezet door wetenschap, techniek en wereldwijde vrijhandel. Ze raken iedereen en daardoor veranderen de eisen aan het leven van alledag. Dat ervaren mensen heel concreet aan den lijve. Daarmee raakt de bestaande orde op achterstand. Vanzelfsprekend wil ook dat deel  van de bevolking vooruit dat tot dan toe van allerlei privileges werd uitgesloten: vrouwen, jongeren, minderheden etc. Er worden nieuwe rechten en plichten geformuleerd tot en met de manier van omgaan met de aarde zelf aan toe, die overal de wereld op zijn kop zetten. Dat raakt ook aan de politieke orde. Daarvan worden parallelle modelen uitgeprobeerd die ruimte scheppen voor nieuwe gedragsvormen, ondergronds, bovengronds, maar onverbiddelijk. Dat is de globalisering van gedrag met een werfkracht over de gehele planeet. Details en uitwerking staan in Culture as Embodiment. 

Wat Lilia Shevtsova schreef in de NRC van 3 januari 2017 vat het desastreuze van de geopolitiek goed samen: “Nu breken andere tijden aan. In plaats van de globalisering met haar vrijhandel, open grenzen en compromissen breekt een tijd aan van de door het Kremlin zo beminde geopolitiek met zijn verdediging van soevereiniteit, machtsevenwicht en steun op militair vertoon. Wat de Russische machthebbers hebben nagestreefd, wordt nu werkelijkheid. Maar snappen de Russische leiders wel wat dat voor tijdperk is? Het is een tijdperk voor roofdieren en hyena’s: sterke staten, die hun spierballen kunnen laten rollen, zullen de regels bepalen en tevens hun recht verdedigen die regels te doorbreken; voor zwakkere broeders blijft slechts de rol van hyena’s over.”

We benadrukken in ons boek de globalisering van gedrag als weermiddel tegen juist deze vraatzuchtige geopolitiek. Het is een vorm van globalisering die geen verliezers kent want ze is gebaseerd op wat iedereen gewoon voelt en onmisbaar acht. Immers, wie wil geen gezond voedsel, geen veilig water, geen tegengaan van overbodig lawaai, geen onderwijs voor allen, geen beschermde natuur, geen veilige omgeving, geen goed millieu, geen vrije keuze om te gaan met wie je wilt en geen zeggenschap over de vormgeving aan zijn/haar eigen leven die onverbiddelijk samengaat met deze genoegens?  Iedereen wil toch de materiele genoegens en de vrijheid die het gevolg zijn van wetenschap, techniek, handel en het aldus veranderd leefgevoel? Dit is geen hedonisme maar de realisatie van beloften die meekomen met inzichten in hoe de wereld in elkaar zit. Dat ging en gaat heel de wereld over. Het is de afwezigheid van angst omdat er inzicht is verworven in de natuur van zowel de materiele als de sociale wereld.  Die globalisering kent geen vijanden behalve in wie macht en privileges louter en alleen voor zichzelf willen houden. We gaan dat soort oude politiek toch geen nieuw leven inblazen?

Dat wetenschap in deze globalisering een hoofdrol heeft gespeeld en dat nog steeds doet, kun je diskwalificeren met de slogan ‘kennis is macht’ en vervolgens aan het ‘science bashen’ slaan onder de leus dat wetenschap ook maar een mening is die ons met van alles en nog wat opscheept waar we niet om gevraagd hebben en ons laat zitten met collateral damage aan millieu en levensvormen van mens en dier. Maar wie dat denkt vergeet wat hij nooit meer kwijt wil en wat zonder wetenschap nooit zou zijn ontstaan: een wereld waarin het goed is om te leven en waarvan de landen bovenaan de geluksladder, waaronder Nederland, de verwerkelijking zijn. Mannen, vrouwen, kinderen en dieren zijn daar veiliger en verzorgder dan waar ook.
De globalisering van gedrag is verre van abstract. Het gaat over gedragsvormen die overal een parallelle wereld scheppen die de oude zal vervangen. Jongeren, vrouwen, minderheden willen allen leven in zo’n wereld. Zeker onder hen zijn er nog velen die het bij het oude willen houden omdat ze bang zijn macht en controle te verliezen. We hebben dat in onze boeken geidentificeerd als een voornamelijk mannen-probleem, het meest serieuze vraagstuk van dit moment. Op veel plekken op deze aarde slaan mannen wild om zich heen, maar op den duur te vergeefs want deze globalisering zet onverminderd door. Waarom, omdat ze mede wordt gedragen door 50% van de wereldbevolking, vrouwen. 
Deze globalisering mag wat mij betreft in de plaats komen van de abstracte verlichtingsidealen die veel te ver van de mensen afstaan en blijkbaar veel te weinig ijver genereren om ze te realiseren. Ze zijn zo abstract dat ze gemakkelijk kunnen worden afgedaan als elitair. Kosmopolitisme, vrijheid van meningsuiting, democratie, het zijn onvervangbare ‘waarden’ maar waarden bepalen geen gedrag. Ze worden uit wenselijk gedrag afgeleid. Als dat gebeurt door een conservatieve bovenlaag heb je een probleem. Conserveren gaat veranderen immers tegen en bewaart vaak de status quo ten gunste van een geprivilegieerde groep. Bovendien  worden deze abstracte verlichtingswaarden (zoals ik elders uitleg zijn ze voortgekomen uit de gematigde en niet de radicale verlichting) vaak geschonden. Waar heerst echte democratie, echte vrijheid, echt recht doen aan de rechten en plichten van iedereen? Vandaag de dag hebben we de middelen om heel concreet wenselijke zaken af te leiden uit de menselijke ervaring zelf en dat op een manier die iedereen voor de volle honderd procent erbij betrekt. Dat is de democratie van de toekomst. Hoe? Daarvoor hebben we de avant garde van de gedragswetenschap. Ook dat maken we concreet in Culture as Embodiment.

Maar is dit allemaal niet zoete praat? Zijn de gedragsveranderingen die bijvoorbeeld een Rutger Bregman bepleit of die vaak worden geconcretiseerd in De Correspondent, of die welke de Finse regering van zijn burgers verlangt, nu daar met het basisloon wordt geexperimenteerd – allemaal voorbeelden van gedrag met planetaire werfkracht – opgewassen tegen het vuile geopolitieke spel waarvan de beste politici slachtoffer worden? Ik denk van wel. Die gedragingen worden immers door miljarden aangeleerd en die beschikken vrijwel allemaal, ook in Afrika, ook in Rusland en ook in het Midden Oosten, over moderne vormen van communicatie. Geef ik wetenschap een te prominente rol? Misschien. We zullen zien. Maar de globalisering van gedrag gaat onverminderd door. Meestal verborgen wat het deste belangrijker maakt om de idealen van de verlichting te herschrijven in termen van deze globalisering. Dat ga ik meer doen in 2017.
Paul Voestermans

(Under construction)

Advertenties

Responses

  1. De waarheid van de toekomst,

    Met belangstelling las ik het artikel ‘’de onzinnige terugkeer naar geopolitiek’’ van Paul Voestermans. Paul Voestermans is een optimistisch mens. Dat is uitstekend. Er wordt heden ten dage zo overvloedig geklaagd in de officiële en sociale media dat de lust nog kennis te nemen van wat daar zoal beweerd wordt je bijna vergaat.
    Met pessimisme koop je niks. Wel met optimisme? Het is niet verkeerd om optimist te zijn want er is veel meer vooruitgang op onze planeet dan de media ons dagelijks voorhouden. Vraag maar eens aan een willekeurig aantal mensen in uw omgeving hoeveel van de tien Afrikaanse kinderen onderwijs genieten. Ik heb het uitgetest en hoorde steevast, 3, 2 4 of regelmatig 1. In werkelijkheid zijn het er 9. Met succesverhalen verkoop je kennelijk geen kranten.
    Maar optimisme moet ons niet blind maken voor de gevaren die een gelukkige toekomst fors in de weg kunnen zitten. Voestermans constateert ’een globalisering van gedrag met een werfkracht over de gehele planeet’. Tegenover die werfkracht zal de ‘vraatzuchtige geopolitiek’ (mooie formulering) z.i. het loodje leggen.
    De heer Poetin lijkt me een goed voorbeeld van een vraatzuchtige politicus. Ongetwijfeld zullen de man en vrouw in de Russsische straat goed onderwijs, goede gezondheidszorg, schoon water, veilig voedsel wensen. Maar terwijl ze dat echt wensen staan ze toch in grote meerderheid achter de leider die dat misschien ook wel wil maar toch zeker niet op de eerste plaats. En vrijheid van meningsuiting is die leider al helemaal een doorn in beide ogen.
    Als de Russen Poetin steunen moeten we dus constateren dat hun baas een zeer succesvol leugenaar is. Soms zijn leugens beter verkoopbaar dan waarheden als koeien. Sinds de dag dat het Joodse volk schreeuwde om de vrijlating van de moordenaar Barabbas en massaal eisten dat die aardige Jezus onmiddellijk gekruisigd diende te worden, kunnen tal van voorbeelden genoemd worden van succesvolle leugens. Zelfs de krankzinnige leugen dat de Joden zowel aan de wieg stond van het uitbuitende kapitalisme, de plutokratie en het communisme ging er bij het Duitse volk van een kleine eeuw terug in als smakelijke bitterballen.
    En is Trump beter dan Poetin waarvoor hij zegt zo’n bewondering te hebben? En de heer XI, die tussen beide heren in woont? Ik formuleer het maar even geopolitiek.

    Voestermans concludeert: ‘’Vandaag de dag hebben we de middelen om heel concreet wenselijke zaken af te leiden uit de menselijke ervaring zelf en dat op een manier die iedereen voor de volle honderd procent erbij betrekt. Dat is de democratie van de toekomst” Een bewering die bij mij vooral vragen opwerpt. Gelukkig laat de auteur deze bewering onmiddellijk volgen door een vraagzin van één woord ‘’Hoe?”’
    Ik zie uit naar een helder antwoord van deze gedragswetenschapper.

    Jacques de Vroomen

    • Dank voor de reactie Jacques,

      Inderdaad, er is veel bedrog op bijv. het WorldWideWeb, nonsens-nieuws etc. maar dat wordt op den duur gecorrigeerd. Mij gaat het erom dat de levensstijl die is uitgekristaliseerd in het Noord-Atlantisch gebied de hele wereld overgaat en uiteindelijk de potentaten op de knieën dwingt. Het kan zijn dat dit gepaard gaat met een democratie die we nu nog niet kennen: lottocratie, uitgebreide burger-focusgroepen etc.

      Overigens, wat je zegt over de Russen die achter Poetin staan omdat hij voor ze zorgt met het type materiele genoegens waar ik in mijn stuk naar verwijs: er is nog veel te doen op dat punt in Rusland en er is een ruime minderheid die het echt niet langer zal pikken dat het zo langzaam gaat daar.

      Over dat hoe kan ik in zo’n blog maar heel kort zijn. Vandaar dat ik naar CaE verwees. Maar duidelijk is dat superintelligentie en massaal databeheer door nog te democratiseren krachten de toekomst hebben. En daarmee kan de menselijke ervaring doeltreffend en recht doend aan iedereen verdisconteerd worden in politieke beslissingen.

      Paul Voestermans


Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: