Gepost door: Voestermans and Verheggen | 22 november, 2018

De grootste loze belofte: mensen hoeven niet te veranderen

De grootste loze belofte: mensen hoeven niet te veranderen

Barbara Ehrenreich krijgt op 27 november 2018 de Erasmusprijs uitgereikt. Dat is vooral voor haar journalistiek onderzoek aan de onderkant van de samenleving. Daarover schreef ze het boek Nickel and Dimed: On (Not) Getting By in America (2001). Stephan Sanders wees erop dat in dit onderzoek o.a. werd vastgesteld hoe vooral de mensen in de Rust Belt van de VS de creatieve destructie van de oude industrie daar maar moeizaam kunnen verkroppen. Ze lachen het idee weg dat ze zich bijv. moeten later omscholen en dus echt moeten veranderen. Sanders citeerde haar: ‘Het is niet verwonderlijk dat toen arbeiders de keuze werd gegeven tussen herscholing, zoals geboden door (Hillary) Clinton, of op miraculeuze wijze hun oude baan terugkrijgen, zoals Trump beloofde, ze voor het laatste kozen.’ Het klopt niet, schrijft Stephan Sanders, maar hij snapt het wel.

Ik moest hieraan denken toen ik laatst luisterde naar twee gesprekken van Lex Bohlmeijer op de podcast van De Correspondent: een met Gloria Wekker en een met Simone Zeefuik. Gloria Wekker is bekend van haar boek Witte Onschuld Paradoxen van kolonialisme en ras. Simone Zeefuik is een van de initiatiefnemers van de organisatie ‘Decolonize the Museum’ en heeft meegewerkt aan de tentoonstelling in het Tropenmuseum: Heden van het Slavernijverleden.

Ik ben het hardgrondig eens met beide dames dat er wit privilege bestaat en dat er misleiding door taal bestaat zodra er sprake is van “de ontdekking van Amerika” alsof dat land met zijn bewoners niet al bestond voordat het Westen er de hand op legde, of van “slaven” alsof er een mensensoort bestaat die dat gewoon is: slaaf in plaats van dat gesproken wordt van dat iemand tot slaaf is gemaakt.

Maar ook zij lijken hun achterban te beloven dat zij niet hoeven te veranderen. Niet op de wijze van Trump maar door steeds maar weer erop te wijzen dat de witten mensen maar niet loskomen van racistische denkbeelden en gevoelens en zij, de slachtoffers daarvan, hun cultuur hebben en daar slechts erkenning voor hoeven vragen, meer niet. Alleen wit moet opschuiven. Maar is het is geen loze belofte dat mensen niet hoeven te veranderen, of dat alleen maar de groep witte mensen dat moet doen? Kan worden volstaan met dat wit moet beseffen hoe goed ze het altijd hebben gehad en hoezeer ze vanuit die positie geen idee hebben van wat zwarte mensen hebben doorgemaakt en waar ze nog steeds last van hebben?

Voor de lezer gaat steigeren: zwart heeft wel degelijk een punt, maar ook zij moeten veranderen. Het is een loze belofte dat dat niet hoeft. Deze intellectuele voortrekkers hebben hier wel degelijk de verantwoordelijkheid dat duidelijk te  maken. Maar daarover geen woord in deze gesprekken. Dat viel me op.

Wel wordt in deze gesprekken een lans gebroken voor de eigenheid en de waardevolheid van niet-witte mensen, maar dan met vrijwel alleen een beroep op eigenschappen die louter en hoofdzakelijk ontleend worden aan ‘cultuur’. Aan wat ze dientengevolge zijn en niet aan wat ze nu doen, willen of kunnen in de wereld van vandaag. Dat werk averechts valt me op. Je kunt een heel eind meegaan met de correctie op het beeld van de geschiedenis van het slavernijverleden van Nederland en het onmetelijke onrecht dat de zwarte mensen is aangedaan. Je mag wel degelijk zeggen dat dit nog doorwerkt in wat je hedendaags racisme kunt noemen. Nederlanders zijn niet onschuldig in dat ze leven in de veronderstelling dat ze niets tegen anders-gekleurde mensen hebben. Velen hebben wel degelijk een hekel aan zwart of bruin of geel. En ze laten zich helaas voorstaan op een geprivilegieerde identiteit die ze als de enige nastrevenswaardige beschouwen.

Maar dat is slechts een deel van het verhaal. Inderdaad, de witte mensen hebben het nodige bij te leren. Zwart stelt hen daartoe in de gelegenheid en dat is prima. Tegelijkertijd is het ook zo dat er nog een aantal slagen moeten worden gemaakt om mee te kunnen gaan met de veranderingen die samenhangen met wat het Westen aan gedragsvormen heeft opgeleverd. Er moet nog heel wat gebeuren wil er een samenleving ontstaan die voor elke kleur te genieten is.

Zwart is net zo goed als wit gehouden aan het doorvoeren van een paar veranderingen die altijd moeilijk zullen blijven. Zeggen dat alleen wit zich even van zijn privileges bewust moet worden is niet genoeg.

Om welke veranderingen gaat het? De beste formulering van wat voor iedereen op het spel staat kwam van Jan Brokken toen zijn boek De Rechtvaardigen werd besproken in VPRO Boeken van zondag 14 oktober 2018. Daarin vertelde Brokken wat naar zijn idee een goed mens is. Dat is iemand die zichzelf zo goed informeert dat op het juiste moment en wanneer dat nodig is de juiste beslissing kan worden genomen. Het is een bijna universele imperatief waaruit tal van concrete eisen voortvloeien die te maken hebben met waar het Westen goed in is: verbetering van de omstandigheden voor iedereen ongeacht afkomst, sekse, overtuiging of etniciteit door wetenschap, techniek, handel en ervaringsverbreding op basis van een levensstijl die voor iedereen beschikbaar wordt gemaakt. Inderdaad, geen wit privilege meer. Iedereen deelt in dezelfde voorrechten.

Tegen de achtergrond van deze tamelijk hoge lat geeft het geen pas vrouwen achter te stellen, uit het publieke domein te verbannen, scholing te onthouden en met louter huishouden op te zadelen. Of jonge meisjes te besnijden, wat veel ingrijpender is dan op die manier stamtoebehoren te markeren bij mannen (wat ook laakbaar is overigens). Of een seksueel script te volgen dat geen rekening houdt met wat vrouwen echt willen. Bijgeloof is zoals elk geloof in wat voor “Hoger Honing” ook, of het nu geesten, richtlijnen uit ‘een andere wereld’ of goden zijn, niet verstandig als het de vrijheid te zijn wie je wilt zijn bedreigt, omdat priesters en voormannen iets anders dan dat van je vragen. Opgaan in de groep om je daarachter te verschuilen, geeft ook geen pas.

In de bovengenoemde gesprekken die ik beluisterde was geen spoor te vinden van een vermaning aan het eigen volk. Wel bijvoorbeeld een mateloze adoratie van Winti, ook al weet iedereen dat hier sprake is van een religievorm die veranderen in een goed mens niet bepaald bevordert. Wordt niet opgeroepen in wezens te geloven die buiten onszelf om ons lot bepalen? Maakt dat het mogelijk een juiste beslissing te nemen op het juiste moment na zelf goed de zaken te hebben uitgezocht?

Dit gaat misschien te ver, maar als (zoals in Culture as Embodiment is beargumenteerd) cultuur niet langer als een gedragsbepalende factor kan worden behandeld zonder in obscurantisme te vervallen, komen alle argumenten ten gunste van deze of gene cultuur te vervallen. In discussies over de rijkdom van culturen mag gewezen worden op interessante kunstwerken, mooie boeken, historisch bijzondere gewoonten en op het rariteitenkabinet der uitheemse gedragingen, maar niet om terug te gaan in de tijd en je gedrag erdoor te laten bepalen. Dat is het risico als zwart en wit tegenover elkaar geplaatst worden, zoals in discussies over wit privilege en zwarte erfenis. De zwarte bladzijden uit het verleden erkennen is iets anders dan wit voortdurend de les lezen over het verleden. We staan er nu samen voor, wit en zwart, om zo veranderen dat goed leven een kans krijgt. Het is een loze belofte als alleen maar wit moet veranderen en verder niet.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: