Gepost door: Voestermans and Verheggen | 20 maart, 2019

Beschavingsonzin van en over China (en het Westen)

In het prachtig geschreven en zeer informatieve boek over Xi Jinping van Ties Dams De Nieuwe Keizer staat dat China in 2049 – 100 jaar na de revolutie – kan rekenen op een wedergeboorte. Aan de vernedering door het Westen is intussen een einde gekomen. De economische zegetocht heeft ervoor gezorgd dat China zijn eerste plaats in de wereldorde herneemt. Aldus de toespraak van Xi bij een museumbezoek. Dams haalt deze aan om Xi’s aspiraties te illustreren. Wat Dams verder laat zien is dat Xi’s macht gebaseerd is op binnenlandse politieke chicanes die er altijd zijn geweest, zeker vanaf Mao en zijn opvolgers, maar ook heel vaak in de lange keizertijd. Een van de laatste staat niet in Dams boek. Ik las het in De Volkskrant: digitale persoonsverheerlijking via een app die bijhoudt hoeveel aandacht je aan Xi’s besognes besteedt. Er dan is er nog bedrijfsspionage bij diverse R&D speerpunten, ook in Nederland. Ik weet het, dit is lastige machtspolitiek, maar volgens mij loopt die op zijn achterste benen. Niet dat er geen kwaad meer geschiedt, maar we beschikken over weermiddelen, mits we die ook breed uitventen.

Dat doen we door een heldere boodschap. Bijvoorbeeld: moeten we nu vrezen voor een Chinese geopolitiek die het Westen tot een tweederangs macht zal reduceren? Is dat geen beschavingsonzin? Wordt het intussen niet tijd voor een analyse die recht doet aan wat mensen vandaag de dag overal ter wereld en ook in China ten diepste motiveert?

Immers – ja het klinkt te mooi om waar te zijn – de echte gebeurtenis van geopolitieke omvang is dat ook China mee zal moeten doen met waar de mensen in het Westen nu ook pas voor het eerst achter komen: dat het mogelijk is het goede leven zo vorm te geven dat iedereen zonder aanzien des persoons er deel aan kan hebben. Het kan technisch, het kan ook als je kijkt naar waar mensen wereldwijd bereid zijn om voor op te komen, omdat ze niet meer kwijt willen wat het leven goed maakt. In die goederen en diensten willen alle mensen waar ook op de planeet delen.

 

 

Dat kan niet zonder een politiek die dat mogelijk maakt. Een politiek, waarin de mensen niet langer dwars gezeten worden door geprivilegieerde machthebbers die hun rechten niet willen delen. Dat is de porté van emancipatoire bewegingen overal ter wereld in de kring van vrouwen, donker gekleurde medemensen en andere groepen die voorheen van allerlei rechten waren uitgesloten. Dat is de leefstijlverandering die in het Westen al zo verregaand is uitgeprobeerd dat vrijwel iedereen altijd en overal in deze pogingen wil delen.

 

We hebben dat in onze boeken de ‘globalisering van gedrag’ genoemd. Die is het effect van wetenschap, techniek en handel. Daardoor kwam er ruimte voor de vrije keuze van leefstijl. En deze stijl gaat heel de wereld over, met name in de steden waarin straks veel meer dan de helf van de mensheid komt te wonen.

Leg dit alsjeblieft niet uit als zou ik hiermee zoiets als de ‘Westerse’ of ‘blanke’ superioriteit willen verdedigen (denk ook aan de onzin van Thierry Baudet over de “boreale wereld”). In onze twee boeken hebben we die gedachte tot op het bot gefileerd en afgeserveerd. Westers superioriteitsdenken kan het beste opgevat worden als een geseculariseerde verlossingsleer die de tanende christelijke bekeringsijver van eeuwen vervangt. Onze Westerse ‘Cultuur’ met een grote C zou mensen overal ter wereld verlossen uit achterlijkheid en culturel armoede. Met dit gevoel van superioriteit werd het Europese imperialisme van de dominante natiestaten verdedigd. Gelukkig is aan de met militair geweld opgelegde verdeling van de wereld onder de koloniale machten een einde gekomen. Er is ruimte ontstaan voor andere beschavingsoffensieven. Dat realiseert Xi zich tussen haakjes heel goed. Helaas, slecht voorbeeld lijkt hier toch te doen volgen. Hij probeert nu immers iets dat vergelijkbaar is met wat het Westen met militaire middelen deed. Mensen jouw wereldbeeld in rommelen. Dat probeert hij nu met louter economische middelen.

Als ik het hier over de proeftuin Europa heb bedoel ik het gestaag en proberenderwijs implementeren van een levensstijl die wervend is over de hele planeet. Het gaat dus niet om abstracte waarden die ons vanuit een beperkt en typisch Westers verleden worden aangereikt. Daar kan door China gemakkelijk wel even een eigen autocratische variant tegenover worden geplaatst. Laat staan dat het gaat om ‘de liberale wereldorde’ Daar hoeft China zich niet naar te schikken. Niks daarvan. Historisch is deze orde immers het gevolg van wat Chris Bayly de ‘archaïsche globalisering’ heeft genoemd, waardoor de confrontatie met andere beschavingsoffensieven dan het Westerse zijn stempel heeft kunnen drukken op deze orde. Dat is nieuw aan geschiedschrijving vanuit een mondiaal perspectief zoals geprobeerd in bijv. Frankopans boeken over de meervoudige oude en nieuwe zijderoutes.

China zal mee moeten draaien in een wereld waarin de macht niet langer meer ligt bij geprivilegieerde groepen mannen. Ook de rest in de marge wil mede bepalen hoe er aan het leven vorm gegeven wordt. Daarbij worden met name materiële genoegens en faciliterende diensten ingezet die niemand meer kwijt wil.

Natuurlijk kunnen we niet in ons uppie vrije keuzes maken. In tegenstelling tot de mensen in China hebben wij geleerd dat de ontwikkeling van gevoelens van verbondenheid en geborgenheid voldoende gewaarborgd zijn wanneer de groep in dienst staat van het individu. Bij de wervende vorm van individualisme in het Westen gaat het om zelfbepaling in een leefbaar verband. Op dit punt is het Westen nog steeds koploper. “The Rest” (tegenover “The West”) zit nog opgescheept met groepstoebehoren dat belemmerend werkt voor vrijwel iedereen die niet hoger geplaatst is en man.

Maar zelfbepaling en vrijheid enz. zijn waarden die tamelijk abstract blijven als er geen voorwaarden voor worden geschapen. En die voorwaarden zijn ook zaken die niemand meer kwijt wil raken. We sommen ze op in onze boeken, waarin we een agenda presenteren voor de toekomst. Ze komen ook vaak ter sprake in de artikelen van deze weblog.

In Cultuur & Lichaam en in Cuture as Embodiment staat zwart op wit dat er iets zit aan te komen dat politiek zoals Xi die in China bedrijft obsoleet zal maken. Ik heb al eerder geschreven in dit weblog dat de hedendaagse geopolitiek iets is dat nog na-ijlt uit vorige eeuwen. Doordat politiek in het algemeen geen gelijke tred houdt met de globaliserende ontwikkelingen in de leefwereld is ze nog onvoldoende gefocust op facilitering daarvan. Het accent ligt nog overwegend op machtsuitoefening. Niet helemaal ten onrechte, natuurlijk, maar er moet ook aandacht zijn voor iets beters. (Even een toch wel belangrijke zijsprong: de staten van Europa zijn in meerderheid wel in het voordeel doordat ze het polderen in het zogeheten Rijnlandse model hebben omarmd, maar in de overgang naar het op wereldschaal gangbaar worden daarvan, zullen ze hun monopolie op geweld moeten coördineren, om eventuele naijlende dreiging het hoofd bieden.)

Ook China zal meemoeten gaan met deze trend de politiek vooral op de mogelijkheden voor een vrije levensstijl in duurzame ecologische omstandigheden . Zo niet dan wordt het geen speler op het wereldtoneel en wordt het zeker geen wereldmacht, als dit rijk dat in haar lange geschiedenis altijd defensief en vrijwel nooit offensief opereerde, daar al de behoefte toe zou gevoelen. Als het niet meegaat in de faciliterende golf is het de vraag of dit China waarin Xi zich zo slinks tot keizer heeft uitgeroepen 2049 haalt. We zouden zeer gebaat zijn bij een Chinese bijdrage aan wat we niet meer kwijt willen.

En dat is: leefbare steden voor een vrije leefstijl, schoon water, schone lucht, betrouwbaar voedsel, goedkope energie, biodiversiteit, een zorgvuldig onderhouden natuurlijke omgeving die alle sporen van cultuur (= cultivering) mag bevatten die dit bevorderen, gezondheidszorg voor iedereen, ruimte om je eigen seksuele voorkeur smaakvol uit te leven, vrije communicatie, en een op duurzaamheid gerichte economie.

Kortom, geen abstracte Verlichtingsidealen maar concrete materiële genoegens en faciliterende diensten die gericht zijn op het bevorderen van het goede leven. Niet louter hedonisch bedoeld, maar integendeel, verantwoordelijk voor wie na ons komen.

De beschavingsonzin van en over China waarin wordt beweerd dat ‘het hemelrijk’ de positie herneemt die het had voordat in het Westen de nijverheids- en industriële revolutie Europa hegemonisch maakten, heeft een verdachte bron. Er ligt nog steeds superioriteitsdenken aan ten grondslag. Een denken dat lang gemeengoed was in Europa en een raciale grondslag had. Zoals ik hierboven al zei, we hebben dit in onze boeken scherp aan de kaak gesteld. We hebben bovendien duidelijk laten zien dat de voorsprong van het westen het gevolg is geweest van de al eerder genoemde ‘archaïsche globalisering’, waardoor het Oosten en dus ook China altijd heeft bijgedragen aan wat we niet meer kwijt willen. Zonder beschavingsinvloed vanuit werelden waarmee handel werd gedreven was het Westen onbeduidend gebleven.

Het verhaal gaat dat China haar superieure positie zal hernemen nu het de beledigingen die haar in het verleden zijn aangedaan heeft overwonnen. Het land is maar voor een intermezzo van enkele eeuwen op zijn nummer gezet. Het zal heel snel haar eigen koers gaan bepalen in de wereld van handel, wetenschap en techniek. Helaas wordt door de Chinese leiding nog van onderdanen gesproken en dat in een tijd waarin niemand zich nog zo voelt.

Met andere woorden zal de Chinese leiding ook ruimte scheppen voor de vrije keuze van levensstijl, in onze boeken de belangrijkste gangmaker van verandering in het vierspan dat ons de toekomst in trekt? (De overige drie zijn inderdaad copieerbaar en opschaalbaar: wetenschap, techniek en handel.) Waarom de belangrijkste? Omdat een van de historisch meest unieke ontwikkelingen van het Westen de ontwikkeling is die rechten, plichten en privileges uit handen neemt van de zelfbenoemde mannelijke elite. Dat is op een uitzonderlijke wijze in de 13e eeuw begonnen en alleen in het Westen. Dat zet zich onverbiddelijk door. Vrouwen, niet-witte (of als dat stuitend politiek correct wordt gevonden, niet blanke) burgers, gelovigen en ongelovigen, ja zelfs de jongeren – ook als ze nog van volwassenen afhankelijk zijn – krijgen een gelijkwaardige plaats. Met vallen en opstaan, zeker, maar onomkeerbaar. Dat is in China nog lang niet het geval.

Moet dat dan? Is dat niet typisch Westers geredeneerd? Nee, dat is niet typisch Westers. Hier gaat het om een universeel beginsel: geen geprivilegieerde mannengroepen meer. In het Westen kan er zeker ook nog een tandje bij, maar we kunnen prat gaan de oefentuin te hebben ingericht waarin deze keuzes al zijn uitgeprobeerd. Precies dat is tegen het zere been van het autocratische China. Daar wordt geprobeerd de gewenste levensstijl af te dwingen met gebruikmaking van de algoritmen van een superintelligent sociaal creditsysteem. En met economisch gedreven verlokkingen, leeg en louter hedonisch en nationalistisch. Zit de burger daarop te wachten? Er zullen vast mensen zijn die het op prijs stellen dat fatsoenlijke omgangsvormen worden afgedwongen. Bij ons mag ook nog wel wat CCTV erbij om onlusten en roverijen te voorkomen. Maar de vrije levensstijlkeuze is een onvervreemdbaar goed geworden van iedereen. Op dit punt heeft het type vrije gedrag dat in het Westen is uitgeprobeerd grote werfkracht. Het gaat de hele wereld over, onstuitbaar.

samenvattend: je kunt abstracte verlichtingsidealen pareren met een beschavingsoffensief dat is gebaseerd op autocratische praktijken. Dat lukt vast een hele tijd. Maar je kunt je niet blijvend verzetten tegen de werfkracht van concrete voorbeelden van materiële genoegens en algemene diensten die het goede leven helpen bevorderen. De parallelle wereld die zo naast de bestaande opkomt op basis van de globalisering van gedrag zal ook China moeten aanvaarden. Dat is de kernpositie in Culture as Embodiment.

Waarom hebben politicologen en historici het daar nooit over?

(Onder constructie)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: